Yalova’da Üç Azize (Menodora, Metrodora ve Nymphodora) Efsanesi

Hristiyanların kutsal olaylarını ve azizlerin yaşamlarını konu alan Acta Sanctorum adlı eserlerde, bugünkü Yalova (antik Bitinya) topraklarında geçtiği anlatılan dikkat çekici bir olay yer almaktadır. Bu anlatı, Hristiyanlık tarihinde Üç Azize olarak anılan Menodora, Metrodora ve Nymphodora’nın hikâyesine dayanır.

Bitinya’da Üç Kız Kardeş

İnanışa göre Bitinya bölgesinde yaşayan Menodora, Metrodora ve Nymphodora adlı üç kız kardeş, gençlik çağlarında Hristiyanlığı kabul etmiş ve bugünkü Termal (antik Pythia) hamamları civarındaki tepelerden birine çekilerek ibadet etmeye başlamışlardır.

Zamanla bu üç kız kardeşin çeşitli kerametler gösterdiğine ve Termal’e gelen hastalara şifa verdiklerine inanılmış, bu durum bölgede saygınlıklarının artmasına neden olmuştur.

Roma İmparatorluğu Dönemi ve Zulüm

Bu dönemde Roma İmparatoru, koyu bir putperest olan Galerius Maximianus (MS 305–311)’tur. Olaydan haberdar olan imparator, bölge valisi Fronto’yu görevlendirir. Fronto, Üç Kız Kardeş’e bir assessor (hakim) göndererek Hristiyanlıktan vazgeçmelerini ve putperestliğe dönmelerini ister; ayrıca asillerle evlilik ve çeşitli ödüller teklif eder.

Üç kız kardeş bu teklifleri reddeder. Hz. İsa’nın yolunda olduklarını ve dünyevi ödüllerin kendileri için bir değer taşımadığını açıkça ifade ederler.

Şehadetleri

Tehditlerin ardından ağır işkenceler başlar:

• Menodora, demir çubuklarla dövülerek öldürülür.
• Metrodora, mumlarla yakılır ve ardından demir çubuklarla dövülerek can verir.
• Nymphodora, demir çubuklar ve pençelerle işkence edilerek öldürülür.

Hristiyan inancına göre, azizelerin bedenlerinin yakılması emredildiğinde gökyüzünden gelen ilahi bir alev, işkencecileri yok eder; ardından başlayan yağmur ateşi söndürür. İnananlar da azizeleri saygıyla toprağa verir.

Üç Azize’ye Duyulan Saygı

Yöre halkının Üç Kız Kardeş’e (Üç Azize) olan saygısı giderek artmış, mezarları zamanla bir ziyaretgâh haline gelmiştir. Günümüzde mezarların varlığına dair fiziksel izler büyük ölçüde kaybolmuş olsa da, yöre yaşlılarının anlatımları ve tarihsel belgeler bu inancı desteklemektedir.

İmparator Constantinus I ve Termal

Değerlendirmelere göre Üç Azize’nin tanınması ve azize olarak anılmasında önemli rol oynayan kişi, İmparator Constantinus I (MS 312–337)’dir.

• Konstantinopolis’i (İstanbul) başkent yapmıştır.
• Bugünkü Hersek Köyü civarındaki Drepanum’u, Aziz Lukianos’a ithafen Helenopolis adıyla şehir haline getirmiştir.
• Mide ve cilt rahatsızlıkları nedeniyle Yalova kaplıcalarına sık sık geldiği bilinmektedir.

Tarihçi Prokopius’un bahsettiği Arhangelos Kilisesi’nin de bu imparator tarafından Termal’de yaptırılmış olabileceği kabul edilmektedir.

Mezarlara Dair İzler ve Güncel Durum

Geçmişte Hristiyanların, Termal’de Üç Kardeşler Gazinosu civarından orman içine ilerleyerek bu kutsal alanı ziyaret ettikleri bilinmektedir. Günümüzde Eşkiyapınarı olarak anılan bölgede mezara ait olduğu düşünülen kalıntılar, defineciler tarafından tahrip edilmiştir. Buna rağmen kuyu ve duvar kalıntıları hâlen görülebilmektedir.

Dini Takvimler ve Vatikan Kayıtları

Araştırmalar sırasında:

• Üç Azize’nin şehadetini konu alan bir yağlı boya tablonun Vatikan’da bulunduğu,
• Biblioteca Sanctorum’da bu kayda yer verildiği,
• Romanian Orthodox Church – Orthodox Calendar (2001)’de 10 Eylül gününün Holy Martyrs Menodora, Metrodora and Nymphodora olarak anıldığı tespit edilmiştir.

Ayrıca Yalova Valiliği’nin Ortodoks Rum Patrikhanesi ile yaptığı yazışmalarda, mevcut bilgilerin Patrikhane kayıtlarıyla örtüştüğü ve bu azizeler adına İstanbul’da Manastır Mescidi olarak bilinen bir kilisenin inşa edildiği belirtilmiştir.

Sonuç

Yaklaşık 1700 yıl öncesine uzanan bu olay, hem yazılı kaynaklar hem de dini kurumların kayıtlarıyla desteklenmektedir. Fiziksel kalıntıların sınırlı olmasına rağmen, tarihsel belgeler ve Patrikhane görüşleri, Üç Azize anlatısının güçlü bir tarihsel ve dini zemine sahip olduğunu göstermektedir.

Kaynaklar

• Acta Sanctorum
• Biblioteca Sanctorum
• Prokopius, De Aedificiis
• Romanian Orthodox Church, Orthodox Calendar (2001)
• Ortodoks Rum Patrikhanesi arşiv yazışmaları
• Yalova Valiliği araştırma kayıtları